Diferansiyel Nedir? Kilitli Diferansiyel Nedir?

tarafından
67
Diferansiyel Nedir? Kilitli Diferansiyel Nedir?

Diferansiyel Nedir? Kilitli Diferansiyel Nedir? Diferansiyel Kilidi Nedir?

Kilitli Diferansiyel Nedir?

Kilitli diferansiyelin nasıl çalıştığını anlamamız için önce normal diferansiyelin ne işe yaradığını bilmemiz gerekir. Bir diferansiyelin amacı, çekişi sağlayan tekerleklerin farklı hızlarda dönmesini sağlamaktır. Bir diferansiyel kilidi, tekerleğin boşa dönmesinde veya patinaj anında tekerleğe gelen gücü azaltır. Bu sayede aracın boşa güç harcamaması dengeli bir şekilde sağlanmış olur. Günümüzde diferansiyel kilidi hem mekanik, hem de elektrik-elektronik olarak kullanılmaktadır. Mekanik destekli diferansiyel sistemleri genellikle traktörlerde ve bazı binek otomobillerde kullanılır. Elektrik-elektronik ayar destekli diferansiyel sistemleri ise Formula 1, GP2 gibi yarış otomobillerinde kullanılır.

Diferansiyel Nedir?

Aslında Formula 1 araçlarında uzunca bir süre mekanik destekli diferansiyel sistemi kullanılmaktaydı. Ancak Mclaren Mercedes takımındaki bir mühendis olan Adrian Newey direksiyondan kontrol edilebilen bir elektronik diferansiyel kilidi icat etmiş ve bunu çalışır hale getirmeyi başarmıştır. Bu sistem binek otomobillerdeki gibi değildir. Binek otomobillerde diferansiyelin kilitlenme derecesi otomatik olarak ayarlanırken, Formula 1 otomobillerinde pilot tarafından ayarlanıp değiştirilmektedir. Direksiyondan kontrol edilebilen bu elektronik sistem şuan sadece Formula 1 otomobillerinde kullanılmaktadır. Daha yeni olduğu için günümüzdeki spor binek otomobillerine henüz uyarlaması  gerçekleşmemiştir. Bulunan bu elektronik sistem sayesinde diferansiyeli kontrol altına almak çok daha fazla kolay bir hale gelmiştir. Bu sistem sayesinde bir pilotun diferansiyel kilidi ayarını yapmak için yapması gerek sadece direksiyonun üzerinde bulunan silindir şekline sahip butonu sağa veya sola doğru çevirmektir. Bu eylemde bir tarafa doğru çevirince kilitlenme derecesi artarken, diğer tarafa doğru çevirince kilitlenme derecesi azalmaktadır. Profesyonel pilotlar bu işlemin, virajdan viraja değişiklikler ve özel durumlar gerektirdiğini bildiğinden dolayı en iyi performansı elde etmeyi başarırlar.

Kilitli Diferansiyel Sistemi Nasıl Çalışır?

Kullanılan klasik diferansiyeller bir terazi mantığı ile çalışırlar. İki tane tekerlek aksının dönmesini sağlamak için en az üç adet dişli gerekir. Her iki aksın eşit hızda dönmesine yarayan ve diferansiyel tamburasının içinde bulunan parçaya mahruti dişlisi denir. Bu parça, bir diferansiyelin motordan kontrol edilerek çalışan tek parçasıdır.

Bir otomobil yolda düz olarak ilerlerken, tekerleklerden herhangi birine daha fazla ağırlık binmez. Ağırlıklar bütün tekerleklere eşit oranda dağıtılır. Bunun sonucunda diferansiyel karpuzunun ortasında bulunan dişliler tekerlekler ile beraber kendi kendine dönerler. Fakat otomobil viraja girdiğinde, bu dişliler devreye girer. Dişlilerin devreye girmesiyle otomobilin virajın dışındaki hızı, virajın içinde bulunan ve daha yavaş dönen itici tekerleklerin dönüş hız oranı ile eşit olmasını sağlar. Burada bahsedilen olay normal bir diferansiyelin çalışma prensibidir.

Bunun yanında kilitli diferansiyeller da çeşitli birkaç sisteme sahiptir. Bu sistemlerden ilkinde, küçük sürtünme pulları diferansiyelin ortasında yer alan her iki tekerleğin de eşit hızda dönmesini sağlar. Ayrıca denge dişlileri olarak adlandırılan dişlilerin dönmelerini engeller. Bu engelleme işlemi otomobil yeniden düz bir şekilde hareket etmeye başlayıncaya kadar sürer. Diğer bir diferansiyellerdeki kilit türü de dişlilerin ve aksların karpuzun içine tam olarak girmediği sistemdir. Burada bahsedilen bölümler yatık bir biçimde yerleştirilmiş ve baskı halkaları aracılığıyla diferansiyele tutturulması sağlanmıştır. Bu sistem tekerleklerin dönüş hızı arttığı zaman devreye girer. Yani otomobil patinaj yapmaya başladığı zaman çalışır. Sistem devreye girdikten sonra halkalar fren levhalarını sıkıca bastırmaya çalışır. Bu sıkıca bastırma işlemi otomobilin tekerleklerindeki dönüş momenti 1:1 olana kadar devam eder. Kullanılan bu sistemin ismi dönüş momentli diferansiyel kilididir.

Kilitli diferansiyeller özellikle off-road tarzı araçların vazgeçilmez bir parçasıdır. Bir arazide aracın tekeri çamura batmış ise ve patinajda kaldıysa diferansiyel kitlenerek bu durumdan kurtulunabilir.

Diferansiyel Kilidi Nedir?

Bir aracın diferansiyeli, motor torkunu kaybettirmeksizin ve farklı hızlarda tekerleklere iletir. Bir diferansiyel kilidi ise, ön ve / veya arka diferansiyelin hareketini engellemek için kullanılan bir mekanizmadır. Diferansiyel kilidi diferansiyel dişlilerini birbirine bağlar ve araç tekerleklerini aynı oranda döndürmeye zorlar.

Bir araç viraj dönerken tekerleklerin her biri farklı hızlarda döndürülmelidir. Virajın dönülebilmesi için dış taraftaki tekerleklerin iç taraftaki tekerleklere göre daha fazla yol kat etmelidir. Viraj dönülürken diferansiyel en az dirençle karşılaşan tekerleğe daha fazla güç göndererek çalışır. Bir diğer deyişle motor gücünün en kolay aktarılacağı tekeri seçer. Bu şekilde çalışması düz yüzeylerde oldukça normaldir. Ancak normal yol koşullarının dışına çıkıldığında, arazi koşullarında bu durum bazı problemler ortaya çıkarmaktadır.

Diferansiyel Kilidi Nedir? Ne İşe Yarar?

Özellikle engebeli veya kaygan bir yolda gidiyorsanız, en azından bir tekerleğin havada kalması gibi bir durumla karşılaşabiliriz. Tekerleğin havada kalması o tekerleğin en az direnç ile karşılaştığı anlamına gelmektedir. Dolayısı ile diferansiyel gücün çoğunu havada kalan tekerleğe gönderecektir. Bu nedenle, potansiyel olarak bizi dışarı çıkaracak olan çekişe sahip tekerlek güçsüz kalacaktır ve havada kalan tekerlek boşuna dönmeye devam edecektir.

İşte bu tarz durumlarda diferansiyel kilidi devreye girecektir. İster fabrika çıkışı olarak aracınızda bulunsun ya da sonradan taktırılmış olsun kilit devreye girer ve diferansiyelin bağlı olduğu tekerleklerin eşit miktarda dönmesini sağlar. Böylece boşta kalan tekerleğin fazladan dönmesi engellenmiş ve bulunduğumuz engebeden çıkmamızı sağlayacak yere tam olarak oturmuş tekerleğe güç gitmesi sağlanmış olur. Birçok gerçek arazi araçlarında diferansiyel kilidi bulunmaktadır.

Diferansiyelin normal koşullarda virajları alırken yaptığı işi hatırlayalım. Bu arazi yolları için de geçerlidir. Dolayısı ile diferansiyel kilidini sadece aracımızın çekişi kaybetmesi durumunda, yani bir tekerleğinin havada kalması veya kaygan bir yolda kullanmamız gerekir. Bunun haricinde diferansiyel kilidinin kullanımı diferansiyelin asıl işini yapmasına engel olur. Asfalt ve benzeri düzgün yollarda diferansiyel kilidini aktifleştirmek diferansiyel ve aks için pahalı hasarlara sebep olabilir.

Çoğu arazi sürüşlerinde diferansiyel kilidine ihtiyaç duymazsınız. Çok derin olmayan engebelerde geri gelip tekrar denemek, farklı açılardan engebeye girmek veya birkaç taş koymak işinizi çözecektir. Bununla birlikte, standart veya opsiyonel olarak sunulan diferansiyel kilidinin olduğu modern bir araç ile arazi deneyimi yaşamak paha biçilemez bir keyif ve ekstra güvenlik sağlar. Aracınızdan inmeden engebeleri aşmanıza ve bulunduğunuz doğanın seyrine imkan sağlar. Bu yüzden arazide eğlenin ve o diferansiyel kilidinden en iyi şekilde faydalanın. Ancak yine de asfaltta olduğunuzda diferansiyel kilidini devre dışı bırakmayı unutmayın.

Facebook Comments